«Ակադեմիկոս Ի.Վ.Եղիազարովի անվան ջրային հիմանահարցերի և հիդրոտեխնիկայի ինստիտուտ» ՓԲ ընկերությունը կազմավորվել է 1996թ. ՀԽՍՀ ԳԱ Ջրա-էներգետիկ ԳՀԻ (1943) հիմքի վրա։ Վերջինս կազմակվորվել է ԽԱՀՄ ԳԱ Հայաստանի բաժանմունքի (ճթ\էՓճ1–1) Երկրաբանության ինստիտուտի կազմում գործող Ջրային ռեսուրսների սեկտորի (1939) և ՀԽԱՀ ԳԱ իսկական անդամ Իվան Վասիլի Եդիազարովի ղեկավարությամբ դեռևս 1924թ. Լենինգրադում գործող ՀիդրոԷլեկտրական լաբորատորիայի նյութատեխնիկական բազայի Հայաստան տեղափոխվելու և վերը նշված Ջրային ռեսուրսների սեկտորի հետ միավորման արդյունքում։ Ջրա֊էներգետիկ ԳՀԻ, հետագայում Ջրային պրոբլեմների ԳՀԻ, գործել է մինչև 1963թ., որից հետո միավորվելով ՀԽՍՀ Ջրային տնտեսության նախարարության Հիդրոտեխնիկայի և մելիորացիայի ԳՀԻ (1948) հետ, նույն նախարարության կազմում ստեղծվելն Ջրային հիմնահարցերի և հիդրոտեխնիկայի ԳՀԻ (1963)։ 2006թ. «Ջրային հիմանահարցերի և հիդրոտեխնիկայի ինստիտուտ» ՓԲԸ վերանվանվել է ՓԲ ընկերություն։

Հայաստանի Հանրապետության ջրային հիմնահարցերի ե հիդրոտեխնիկայի ինստիտուտ ՓԲ րնկերությունր նախկին ջրային պրոբլեմների ե հիդրոտեխնիկայի ինստիտուտի իրավահաջորդն է։ Այն ստեղծվել է 72 տարի առաջ՝ 1939թ. ե իր հիմնադրման օրից հանդիսանում է հանրապետությունում ջրային հիմնահարցերի հետազոտման ե լուծման համընդհանուր ճանաչում ստացած միակ գիտական օջախը։ Ինստիտուտը ստեղծվել է Հ1սՍ2,–ում գործող 1ՍՍՀՄ Գիտությունների ակադեմիայի Հայաստանի բաժանմունքի երկրաբանական ինստիտուտի ջրային ռեսուրսների սեկտորի հիմքի վրա։

1943թ. նոյեմբերին հիշյալ սեկտորր վերակազմավորվել է, որպես հանրապետության Գիտությունների ակադեմիայի կազմում գործող ինքնուրույն գիտական օջախ՝ Զրաէներգետիկ գիտահետազոտական ինստիտուտ։ Այսպիսի ուղղվածությամբ գիտական օջախի ստեղծումը պայմանավորված էր հանրապետության համար խիստ առաջնահերթ գիտական մի շարք հիմնախնդիրների մշակման անհրաժեշտությամբ՝ կապված, նախեառաջ, Սեանի հիմնախնդրի լուծման, էներգետիկայի ու ոռոգման նպատակների համար ջրային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման հետ։ Անհրաժեշտություն դարձավ նորաստեղծ ինստիտուտի կազմում ստեղծել հիդրավլիկական երեույթների մոդելավորման լաբորատորիաներ, որոնք նպատակամղված լինեին լուծելու Սեան-Հրազդան հիդրոկայանների կասկադի հիդրոտեխնիկական հանգույցների կառուցման հետ կապված բարդ գիտակիրառական հարցերր։

Այդ տարիներին Հայաստանում արդեն գործում էին հզոր նախագծային և շինարարական կազմակերպություններ, կառուցված էին Ձորագէսը ե Քանաքեոի ՀէԿ-ը, սկսված էին Սեանի ստորգետնյա ՀէԿ֊ի նախագծային աշխատանքները։ Նմանատիպ աշխատանքների կատարման համար Երեանում հիդրավլիկական լաբորատորիա ե գիտական օջախ ստեղծելու գործում մեծ ավանդ ունի Զրաէներգետիկ ինստիտուտի առաջին տնօրենր՝ Հայկական 1ՍՍՀ Գիտությունների ակադեմիայի իսկական անդամ Ի.Վ.Եղիազարովր։

Ի.Վ.Եղիազարովի կողմից 1924թ. ստեղծված Լենինգրադի հիդրոէլեկտրական լաբորատորիայի կահավորանքի, չափիչ սարքերի ե գիտական արխիվի տեղափոխումը

Հայաստան հնարավորություն տվեց նրան հայրենիքում արագորեն դնել ժամանակին համահունչ հիդրավլիկական հետազոտությունների հիմքերր։

Բանիմաց ղեկավարի և ստեղծված գիտական կենտրոնի շուրջը շուտով հավաքագրվեցին երիտասարդ կադրեր, կազմակերպվեց նրանց կրթությունը՝ հետազոտություններ անցկացնելու, լաբորատոր տեխնիկայից օգտվելու ն մոդելավորման տեսության կիրառման ուղղություններով։ 1948թ. հայկական 1սՍ2, ջրային տնտեսության կազմում ստեղծվեց հիդրոտեխնիկայի ն մելիորացիայի գիտահետազոտական ինստիտուտր, որը հիմնականում կոչված էր բավարարելու հանրապետությունում լայն թափ ստացած ջրատնտեսական աշխատանքների պահանջներր, մասնավորապես, կառուցվող մի շարք մեծ ոռոգման համակարգերի շինարարության ժամանակ առաջացած բարդ և բազմակողմանի հարցերի գիտական հիմնավոբումներր։ Այստեղ մշակվում էին նաև անմիջականորեն գյուղատնտեսության հետ առնչվող ոռոգման ջրի արդյունավետ օգտագործման նվիրված բազմաթիվ հարցեր։

Այս երկու գիտական օջախների իրարից անկախ գործունեությունը շարունակվեց մինչն 1963թ., երբ հանրապետության Գիտությունների ակադեմիայի կազմում գործող ջրային պրոբլեմների ու Մելիորացիայի և ջրային տնտեսության նախարարության ենթակայությամբ գործող հիդրոտեխնիկայի ե մելիորացիայի գիտահետազոտական ինստիտուտների միավորումով, ստեղծվեց ջրային պրոբլեմների և հիդրոտեխնիկայի գիտահետազոտական ինստիտուտր, որը ն սաանձնեց ջրային տնտեսության ն էներգետիկայի ոլորտներում ջրային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման, հողաշինարարության և ջրային էկոլոգիայի հետ առնչվող խնդիրների լուծման պարտականությունր։ Այս նորաստեղծ գիտահետազոտական ինստիտուտում էր, որ բազմակողմանի հետազոտվեցին և լուծվեցին Սնանա լճի հետ կապված, ինչպես նան Արարատյան հարթավայրի ոռոգելի հողերի արդյունավետության բարձրացման, աղակալած հողերի իրացման և տնտեսության համար, այլ կարևոր ջրատնտեսական հիմնախնդիրներ։

Արդեն 1969 թվականից 2,ին Նորքում տեղավորված ինստիտուտի խոշոր և հարմարավետ լաբորատորիաներում մոդելային հետազոտություններն էին անցկացվում հանրապետության նոր նախագծվող և կառուցվող հիդրոտեխնիկական հանգույցների և դրանց առանձին կառուցվածքների մոդելների վրա։ Սկսած 1970-ական թվականներից այս տիպի աշխատանքների աշխարհագրության սահմաններր ընդլայնվեցին։ Ինստիտուտը ստացավ պատվերներ Ռուսաստանի

Կաբարդինո-Բալկարիայի ինքնավար հանրապետության հիդրոհանգույցների՝ Զարամագի և Սովետականի, ինչպես նան Շրի-Լանկայի հանրապետության Սամանալա-Վեվա հիդրոհանգույցների մոդելային լաբորատոր հետազոտություններն իրականացնելու համար։ Նորաստեղծ ինտիտուտն ապահովված էր երիտասարդ գործունյա կադրերով։ Այդ տարիներին ինստիտուտում աշխատում էին 27 գիտությունների թեկնածու ե 5 գիտությունների դոկտոր, ովքեր պարբերաբար հրապարակում էին իրենց գիտական արդյունքներր միջազգային ե հանրապետական տարբեր պարբերականներում ե գիտաժողովների նյութերում։

Այս ամենի արդյունքն եղավ այն, որ 1996թ. ստեղծվեց 2,իդրավլիկական հետազոտությունների հայկական ազգային ընկերությունր ե նույն թվականին այն ընդգրկվեց շիդրավլիկական հետազոտությունների միջազգային րնկերության կազմում, ինչը հնարավորություն տվեց հայ մասնագետներին ավելի ակտիվ դուրս գալու միջազգային արենա։

Կարեոր է նշել, որ հդրավլիկական հետազոտությունների Միջազգային րնկերության երկու ստեղծողներից մեկը՝ մեր հայրենակից ակադեմիկոս Ի.Վ.Եղիազարովն է եղել։

1999թ. երկար քննարկումներից հետո ինստիտուտին և դրա առաջատար մասնագետներից մեկին՝ տեխնիկական գիտությունների դոկտոր ՎԳ.Սանոյանին, շնորհվեց Ռուսաստանի դաշնության բնական գիտությունների ակադեմիայի կողմից սահմանված գիտական հայտնագործության դիպլոմ ե վկայական։ Սա մեծ պատիվ էր թե ինստիտուտի, ն թե հեղինակի համար։

1997թ.–ից ինստիտուտում գործում է դոկտորական ե թեկնածուական գիտական աստիճանների շնորհման 055 մասնագիտական խորհուրդր, որին իրավունք է վերապահվել երկու մասնագիտությունների գծով՝ ԻԴ.04.02 թվանիշով «Ցամաքի ջրաբանություն, ջրային ռեսուրսներ, ջրաքիմիա» և Ե.23.05 թվանիշով «Ջրատնտեսական համակարգեր ն դրանց շահագործումր», պատրաստել բարձր որակավորմամբ մասնագետներ։ 01.01.2011թ. դրությամբ ինստիտուտը 45 աշխատանք է ընդունել գիտական աստիճանի շնորհման համար, որոնցից 11-ը՝ դոկտորական ե 34-ր՝ թեկնածուական ատենախոսություններ, որոնք բոլորն էլ հաստատվել են ԲՈՀ,–ի կողմից։

Ինստիտուտի աշխատակիցների կատարված աշխատանքները տպագրվում են ԱՄՆ, Հոլանդիայի, Չինաստանի, ճապոնիայի, Ռուսաստանի Դաշնության, Վրաստանի, Սիրիայի, Ուկրաինայի և Հայաստանի առաջատար գիտական հանդեսներում, պարբերականներում և միջազգային գիտաժողովնեբի նյութերում։ Ինստիտուտը հանդիսանում է Հիորավլիկական հետազոտությունների միջազգային ընկերության անդամ և պարբերաբար փախանակում է գիտատեխնիկական գծով տեղեկատվություն ավելի քան 70 միջազգային կազմակերպությունների հետ։ ՎԵրջին տարիների ընթացքում ինստիտուտը ստացել է 5 գյուտարարության արտոնագրերի վկայականներ և տպագրել է մոտ 400 գիտական ե տեխնիկական աշխատություններ։ 1999թ. ինստիտուտը ստացել է գիտական 1 հայտնագործության դիպլոմ։ Ինստիտուտն ունի 9 հարկանի կահավորված մասնաշենք, 2 հարկանի շուրջ 2200մ2 տարածքով լաբորատոր հետազոտությունների մասնաշենք, ջրի և գրունտների լաբորատորիա, ինչպես նաև համապատասխան տեխնիկա և տրանսպորտային միջոցներ։ Ինստիտուտը հագեցված է համակարչային տեխնիկայով և հիդրոտեխնիկական, հհդրավլիկական հաշվարկների համար անհրաժեշտ ծրագրերով, ունի հիդրոտեխնիկական կառուցվածքների հետազոտման և նախագծային աշխատանքների իրականացման համար համապատասխան պետական լիցենզիաներ։ Բացի վերը նշված նախագծման և շինարարության որակի տեխնիկական հսկողության աշխատանքներից ինստիտուտի բաժանմունքներում կատարվում են բյուջեից ֆինանսավորմամբ թվով 6 գիտական թեմաներ։ 2009թ.–ին ՋՀՀ ինստիտուտը կնքել է համագործակցության մի ընդգբկուն պայմանագիր Երևանի ճարտարապետության և շինարարության համալսարանի հետ։ Համաձայն այդ պայմանագրի իրականացվելու է բազմակողմանի ու սերտ համագործակցություն՝ գիտակրթական, պրակտիկ աշխատանքների, լաբորատոր հետազոտությունների ու մոդելավորման, գիտահետազոտական աշխատանքների, ինչպես նաև երիտասարդ կադրերի պատրաստման ու վերապատրաստման բնագավառներում ԵՃՇ համալսարանի և ՋՀՀ ինստիտուտի միջև։